Metabolik Sendrom ve D Vitamini Eksikliği

Öğr. Dyt. Ayşe AKKUL tarafından yazıldı.

24 Temmuz 2021 13:18 tarihinde güncellendi.

Metabolik sendrom, insülin direnciyle başlayan abdominal obezite, glukoz intoleransı veya diyabet, dislipidemi, hipertansiyon ve koroner arter hastalığı gibi sistemik bozuklukların birbirine eklendiği tehlikeli bir metabolik hastalıktır.

Metabolik sendrom risk faktörleri

  • Obezite
  • İleri yaş
  • Genetik
  • Menopoz dönemi
  • Sigara kullanımı
  • Yüksek karbonhidratlı beslenme alışkanlığı
  • Fiziksel inaktivite
  • Fazla tuz alımı

Türkiye Endokrinoloji Metabolizma Derneği’nin Önerdiği Tanı Kriterleri (2005)

Aşağıdakilerden en az biri:

  • Diyabet veya
  • Bozulmuş glukoz toleransı veya
  • İnsülin direnci

Ve aşağıdakilerden en az ikisi:

  • Hipertansiyon (sistolik kan basıncı >130, diyastolik kan basıncı >85 mmHg veya antihipertansif kullanıyor olmak)
  • Dislipidemi (trigliserit düzeyi >150 mg/dl veya HDL düzeyi erkekte <40 mg/dl, kadında <50 mg/dl)
  • Abdominal obezite (VKİ >30 kg/m2 veya bel çevresi: erkeklerde >94 cm, kadınlarda >80 cm)

Sağlık Notu: Açlık kan şekerinin 126 mg/dl ve üzerinde olması diyabet hastalığı demektir. Metabolik sendrom ile insülin direnci arasında yakın bir ilişki vardır. Diyabet, kalp sağlığını tehdit eden ve tedavi edilmesi gereken benzer bir sağlık orunudur.

Sağlık Notu: Metabolik sendromu olanlarda kalp hastalığı gelişme riski, olmayanlara göre 2 kat; Diyabet gelişme riski, olmayanlara göre 5 kat daha fazladır.

D vitamini yetersizliğinin metabolik sendrom bileşenleriyle ilişkisi

Daha Fazla Bilgi için D vitamini ne işe yarar blog yazımızı okuyabilirsiniz.

1.İnsülin direnci ve diyabet:

İnsülin vücutta karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmasını düzenleyen bir hormondur. Metabolik sendrom varlığında kanda yağ asitleri artar, kas ve hedef dokularda insülin direnci gelişir.

D vitamini ise dokulardaki insülin direncini azaltır, pankreastan insülin salınımını düzenler. Yetersizliği metabolik sendrom ve Tip 2 DM için bir risk faktörüdür. Glikoz ve lipit metabolizmasını bozmaktadır.

Daha Fazla Bilgi için insülin direnci ve beslenme blog yazımızı okuyabilirsiniz.

2.Obezite

Metabolik sendromu olan kişilerin çoğu obezdir. Özelikle yağlanmanın artması metabolik sendromun temelini oluşturur. Obezite D vitaminin vücuttaki kullanımını azaltır.

3.Hipertansiyon

D vitamini eksikliği hipertansiyon riskini arttırabilir. Dolayısıyla D vitamini desteği kalp-damar sağlığı üzerinde yararlı olabilir.

4.Polikistik Over Sendromu

Düşük D vitamini düzeyleri obezite, insülin direnci, menstrual disfonksiyon, hiperandrojenizm gibi PKOS bulguları ile ilişkilidir.

Daha Fazla Bilgi için PCOS beslenme önerileri blog yazımızı okuyabilirsiniz.

5.Kemik Mineral Yoğunluğu:

D vitamini yetersizliği olan obez menopoz sonrası kadınlarda metabolik sendromla beraber düşük kemik mineral yoğunluğu ölçülmüştür. Bu durum osteoporotik kırılmalara neden olmaktadır

Metabolik sendrom nasıl önlenebilir?

Metabolik sendromun önlenmesinde ve tedavisinde yaşam tarzı değişiklikleri yapılmalıdır

1.İdeal vücut ağırlığınızı koruyun

10 kg kilo kaybı ile kan basıncı 10 mmHg aşağıya inecektir. %5-10’luk kilo kaybı bile metabolik sendromun tüm bileşenlerini kontrol altına alabilir.

2.Tuz tüketiminizi sınırlandırın

Günde toplam 4-5 gr’dan fazla tuz tüketilmemelidir.

3.Bel çevrenizdeki yağlanmayı azaltın

Bel çevresinin erkeklerde 102 cm, kadınlarda 88 cm’den fazla olması metabolik sendrom ölçütlerindendir. Kalp hastalığına sebep olma açısından göbek etrafında birikmiş yağlar vücudun başka yerlerinde birikmiş olanlara göre daha tehlikelidir.

Yetişkinler için Vücut Şekli Hesapla bölümüne git

4.Yüksek kan basıncına dikkat edin

Hipertansiyon belirti vermeyen tehlikeli bir hastalıktır. Bu sebeple tedaviye başlamakta geç kalınmamalıdır. Kan basıncının 135 / 90 mmHg’ dan yüksek olması veya tansiyon düşürücü ilaç kullanıyor olmak metabolik sendromu tetikler.

5.Egzersiz yapmaya özen gösterin

Düzenli egzersiz vücut ağırlığını ve yağ oranını azaltır. HbA1c, LDL kolesterol ve trigliseridleri düşürür, HDL kolesterolü artırır. Haftada en az üç gün, her defasında en az 45 dakika tempolu egzersiz yapılmalıdır.

6.Sağlıklı beslenmeyi yaşam tarzınız haline getirin

Akdeniz diyeti koroner kalp hastalığı ve farklı kanser türlerinin yanı sıra obezite, dislipidemi ve kan basıncı yüksekliği gibi metabolik bozuklukları azaltmaktadır. Akdeniz diyeti sebze, meyve, baklagiller, zeytinyağı, ceviz, fındık, üzüm gibi liften, kompleks karbonhidratlardan ve tekli doymamış yağlardan zengin, doymuş yağlardan fakir bir diyettir.

Referanslar

  1. Metsend, Metabolik Sendrom Nedir? [Git]
  2. Türk Kalp Vakfı, Metabolik sendrom nedir? [Git]
  3. JTFP, D Vitamini eksikliği ile ilgili güncel bilgiler [Git]
  4. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, D vitamini metabolik sendrom bileşenlerini etkiler mi? [Git]
  5. Türk Tıp Öğrencileri Araştırma Dergisi, D vitamini: Yapısı, Sentezi ve Çeşitli Hastalıklardaki Önemi [Git]
  6. HealthLine, Metabolic Syndrome [Git]
  7. Metabolik Sendrom Kılavuzu, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, 2009
  8. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, 2019