Gut Hastalığında Beslenme

Öğr. Dyt. Ayşe AKKUL tarafından yazıldı.

29 Haziran 2021 19:35 tarihinde güncellendi.

Gut hastalığı vücutta çok fazla ürik asit bulunmasından kaynaklanan bir tür iltihaplı artrittir. Genellikle ayak başparmağında başlayan ani ve şiddetli eklem ağrısına neden olur.  Ürik asit yiyeceklerde bulunan pürinlerin parçalanması sonucu oluşur. Bu nedenle beslenme gut ataklarının kontrolünde çok önemlidir.

Gut hastalığı beslenme tedavisi

Gut hastalığının beslenme tedavisinde genel olarak meyve, kabuklu (Çiğ) yemiş ve az yağlı süt ürünleri gibi gıdaların yüksek miktarda; sodyum, tatlandırılmış içecekler, kırmızı ve işlenmiş etin ise az miktarda tüketimini içeren DASH (Hipertansiyonu Durdurmak için Beslenme Yaklaşımları) diyeti önerilir.

Gut hastalığının risk faktörleri

1.Obezite

Obez insanlarda gut riski daha yüksektir ve normal ağırlıktaki insanlara kıyasla daha erken yaşta gut gelişebilir.

2.Metabolik sendrom

Hastalar obezite, diyabet, hipertansiyon, hiperlipidemi ve kardiyovasküler hastalıklar açısından taranmalıdır.

3.İlaçlar

Diüretik ilaçlar veya yüksek tansiyon ilaçları, romatoid artrit ve sedef hastalarının yanı sıra organ nakli yapılan hastaların kullandığı bağışıklık sistemini baskılayıcı bazı ilaçlar da ürik asit seviyelerini yükseltebilir.

4.Cinsiyet ve yaş

Gut erkeklerde 60 yaşa kadar kadınlara kıyasla daha yaygındır. Uzmanlar, doğal östrojenin kadınları o yaşa kadar koruduğunu düşünmektedir.

5.Pürin açısından zengin bir diyetle beslenmek

Kırmızı et ve kabuklu deniz hayvanlarından zengin beslenme gut riskini artırır.

6.Alkol

Pek çok insanda günde iki kadehten fazla alkol gut riskini artırabilir.

7.Fruktoz açısından zengin yiyecekler yemek ve gazlı içecek tüketimi

Tatlı gazlı içeceklerdeki fruktoz gut riskini arttırmaktadır.

8.Bypass ameliyatı

Gastrik bypass ameliyatı olan kişilerde gut riski daha yüksektir.

9.Kötü böbrek fonksiyonu

Normalde ürik asit kanda çözünür ve böbrekler aracılığıyla idrarla atılır. Ürik asit atılamadığı zaman eklemlerde, sıvılarda ve dokularda birikerek ürik asit kristallerini oluşturur. Bu da iltihaplanmaya hassasiyete, kızarıklığa, ısı artışına ve şişmeye neden olarak gut hastalığını oluşturur.

10.Genler

Aile üyelerinde gut hastalığı varsa gelişme olasılığı daha yüksektir.

Gut hastalığında tüketilmesi ve tüketilmemesi gereken besinler

1. Tüketilmemesi gereken besinler

  • Tam yağlı süt ve süt ürünleri,
  • Tam tahıllı ve kepekli ürünler,
  • Şarküteri ürünleri (sucuk, salam, sosis…)
  • Maya
  • Et suyu ve et ilavesi ile yapılmış çorbalar
  • Sakatatlar (karaciğer, böbrek, dalak, işkembe, dil, beyin, kokoreç…)
  • Alkollü içecekler
  • Havyar, midye, kalamar, ıstakoz, ançuez, sardalya
  • Kuruyemiş
  • Yağda kızartılmış, kavrulmuş yemekler
  • İçeriği bilinmeyen hazır gıdalar
  • Şeker ve şekerli besinler, tatlılar (Bal, reçel, marmelat, pekmez…)
  • Hamur işi, börek, pasta, kurabiye, kek …
  • Kaymak, krema, mayonez
  • Hayvansal yağlar (tereyağı, margarin, kuyruk yağ…)
  • Av etleri (Kaz, ördek, keklik, bıldırcın, tavşan…)

2. Sınırlı tüketilmesi gereken besinler

  • Yağsız dana eti, tavuk veya hindi, balık: 2 köfte kadar (60 gram)
  • Kuru baklagiller: 8 çorba kaşığı (60 gram)
  • Karnabahar, ıspanak, pazı, brokoli, brüksel lahanası veya semizotu: 5 çorba kaşığı (200 gram)
  • Bezelye, kuşkonmaz veya mantar: 4 çorba kaşığı (50-60 gram)
  • Bulgur: 8 çorba kaşığı (60 gram)

*Yukarıda belirtilen yiyeceklerin birinden günde yalnızca belirtilen miktarda tüketilebilir.

3.Tüketilmesi serbest besinler

  • Yoğurt ve süzme peynir gibi az yağlı süt ürünleri
  • Zeytinyağı veya avokado gibi bitkisel yağlar
  • Yumurta
  • Meyveler genellikle gut için iyidir. Kiraz, ürik asit seviyelerini düşürmeye ve iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir.
  • Sebzeler (Sınırlı olanlar hariç)
  • Tüm baharatlar

Daha Fazla Bilgi için Yumurta ve faydaları blog yazımızı okuyabilirsiniz.

Gut hastaları için sağlık ve beslenme önerileri

1.Alkol

Pürin bakımından yüksektir ve ürik asit seviyelerini yükseltebilir. Ayrıca vücudun ürik asidin dışarı atımını engelleyen dehidrasyona (vücudun aşırı sıvı kaybetmesi) neden olur.

2.Şekerli yiyecek ve içecekler

Yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren yiyecek ve içecekler gut ataklarını tetikleyebilir. Bu yapay fruktoz hazır gıdaların çoğunda kullanılmaktadır. Doğal fruktoz (meyve şekeri) içeren gıdalar tüketilebilir ancak yapılan çalışmalarda taze sıkılmış olsa dahi sık sık meyve suları içmenin diyabet riskini artırdığı bilinmektedir.

3.Kilo kaybı

Fazla kilolu olmak gut riskini artırır. Araştırmalar kilo vermenin pürin kısıtlı bir diyet olmasa bile ürik asit seviyelerini düşürdüğünü ve gut ataklarını azalttığını göstermektedir. Kilo vermek aynı zamanda eklemler üzerindeki genel stresi de azaltır. Ancak hızlı kilo vermek gut atakları riskini artırabilir.

4.Akdeniz diyeti

Ağırlıklı olarak sebze, meyve, baklagil, kuruyemiş, tam tahıl ve balık tüketimini içeren Akdeniz diyeti ürik asit seviyelerinizi düşürmede etkili olabilir.

5.Pürinden zengin besin miktarı azaltılır

Et, balık, kümes hayvanları gibi pürin içeren besinler akut ataklarda yenilmemelidir. Akut ataklar geçince bu besinler az miktarda (60 gr/gün) yenilebilir.

6.Fiziksel aktivitenizi artırın

Egzersiz yapmak kilo vermenin yanı sıra vücuttaki ürik asit düzeylerinin düşürmeye yardımcıdır.

7.Bol su için

Yeterli su alımı vücudun aşırı ürik asidi idrarla dışarı atmasına yardımcıdır.

8.Organ ve salgı etleri

Yüksek pürin seviyelerine sahip olan karaciğer, böbrek gibi sakatatlar tüketilmemelidir.

9.Deniz ürünleri

Hamsi, kabuklu deniz ürünleri, sardalya ve ton balığı gibi bazı deniz ürünleri, diğer türlere göre daha fazla pürin içerir.  Ringa balığı, alabalık, uskumru, ton balığı, sardalye, hamsi, mezgit balığı tüketilmemelidir. Somon balığının pürin içeriği diğer balıkların çoğundan daha düşük olduğu için tercih edilebilir. Orta derecede balık, gut diyetinin bir parçası olabilir.

10.C vitamini

C vitamini, ürik asit düzeylerini düşürmeye yardımcı olabilir. 

11.Kahve

Çay ve kahve tüketimi vücuttaki pürin oluşumunu etkilemediği için serbesttir fakat başka sorunlara yol açmaması için limitli tüketilmelidir. Bazı araştırmalar, ölçülü kahve içmenin gut riskinin azalmasıyla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. 

12.Kiraz tüketimi

Kiraz gut atağı riskini azaltabilmektedir.

13.Yağ bir miktar sınırlanmalıdır

Yağ böbreklerdeki ürik asit atılımını azaltır ve vücutta birikimini artırır. Yağlı etler, kızarmış yiyecekler, tam yağlı süt ürünleri, fazla yağ içeren tatlılar ve diğer yüksek yağlı gıdaların tüketiminden kaçınılmalıdır.

Beslenme ve takviyeler hakkında güncel bilgiler

Önceki araştırmalar ve akademik bilgiler nohut, kuru fasulye, mantar, ıspanak gibi gıdaların tüketimini sınırlandırmayı öneriyordu. Örneğin gut diyetinde aynı gün et ve kurubaklagil tüketimine izin verilmiyordu. Ancak yeni yapılan araştırmalarla bu bilgiler güncellendi diyebiliriz. Son yapılan araştırmalar kuşkonmaz, mantar gibi sebzelerin ve mercimek, kuru fasulye gibi kuru baklagillerin pürin içerdiğini ancak gut ataklarını tetiklemediğini göstermektedir.

Bazı ilaçlar ve takviyeler de kanda ürik asit birikmesine neden olabilir. Bunlar:

  • Aspirin
  • B3 vitamini (niasin)
  • Diüretikler
  • Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar
  • Kemoterapi ilaçları
  • ACE inhibitörleri
  • Beta blokerler
  • Anjiyotensin II reseptör blokerleri

SAĞLIK NOTU: Zencefil, inflamatuar durumlar için iyi bir seçenektir. Gut hastalığına yardımcıdır. Bir çalışma yüksek düzeyde ürik asit (hiperürisemi) olan kişilerde ürik asit düzeylerinin zencefil tarafından azaldığını göstermiştir. SAĞLIK NOTU: Elma sirkesi, limon suyu ve zerdeçal gut için sıklıkla tavsiye edilir.

Referanslar

  1. Prof. Dr. Ayşe Baysal, Diyet El Kitabı
  2. GutHastalığı.com, Gut Nedir? [Git]
  3. ArthritisFoundation, Gout [Git]
  4. RoyelCollegeOfPhysicans, Gout – a guide for the general and acute physicians [Git]
  5. MayoClinic, Gout diet: What’s allowed, what’s not [Git]
  6. MedicalNewsToday, What to eat and what to avoid with gout [Git]
  7. HealthLine, Natural Ways to Reduce Uric Acid in the Body [Git]
  8. HealthLine, Natural Home Remedies for Gout [Git]
  9. HealthLine, Best Diet for Gout: What to Eat, What to Avoid [Git]