Detoks diyet gerçekleri

Kilo vermek söz konusu olduğunda çoğu kişi detoks diyetler uygulamanın etkili olduğunu düşünmektedir. Hatta kilo vermek isteyen kişiler sağlıklı beslenmeyi hayat tarzları haline getirmek yerine kısa sürede hızlı kilo kaybedebilmek için ilk önce detoks diyet araştırmasına başlamaktadır.  Detoks diyetler vücudumuzdan toksinleri atacağı ve vücudumuzu arındıracağı vaadedilen diyetlerdir.Peki, Detoks diyetler gerçekten işe yarayabilir mi? Vücudumuzun detoks yapmaya ihtiyacı var mı? Detoks etki gösterebilen besinler hangileridir? Gibi konuları bu yazımızda sizler için araştırdık.

1. Detoks nedir?
1.1. Sık tercih edilen detoks yolları nelerdir?
1.2. Detoks bir efsane midir?
2. Detoks ve kilo kaybı üzerine etkileri
2.1. Detoks diyetleri kimler için uygun değildir?
2.2. Detoks diyetlerin zararları nelerdir?
3. Detoks etkili besinler nelerdir?

Detoks nedir?

Detoks diyetleri genellikle vücudumuzdaki toksinleri yok etmek için tasarlanmış kısa süreli diyet müdahaleleri olarak bilinir.

Detoks diyetlerinin karaciğeri toksinlerden arındırmak, dışkı-idrar ve ter yolu ile toksin atımını arttırmak, sindirim sorunlarını gidermek, otoimmun hastalıklar, alerji, kronik yorgunluk gibi bir çok faydası olduğu iddia edilmektedir. Ancak detoks diyetlerin herhangi bir sağlık etkisi henüz kanıtlanmış değildir. [1]

Sık tercih edilen detoks yolları nelerdir?

Sık tercih edilen detoks çeşitler bulunmaktadır. Bunlar tek başına uygulanılabildiği gibi birkaç tanesi birleştirilerek de oluşturulabilmektedir.

  1. 1-3 gün oruç diyeti
  2. Taze meyve ve sebze suları, smoothie’ler, su ve çay tüketimi
  3. Tuzlu su, limonlu su, sirkeli su gibi yalnızca belirli sıvıların içilmesi ile
  4. Ağır metaller, kirleticiler ve alerjenler açısından zengin besinleri diyetten çıkarmak
  5. Besin takviyeleri ile
  6. Bağırsak temizlemek amacıyla müshil, lavman kullanmak
  7. Alkol, kahve, sigara ve rafine şekerin diyetten çıkarılması gibi çeşitli yöntemler içerebilmektedir.

Detoks diyetlerinin uygulanma süreleri değişiklik gösterebilmektedir. Genellikle çok düşük kaloriler içerebilen programlar olmaları nedeniyle uygulamak isteyen kişilerin çok dikkatli olması uzmanlar tarafından önerilmektedir. Detoks diyetlerinin sağlığa olan etkileri, gerekli olup olmadığı birçok uzman tarafından tartışılan ve yapılan araştırmaların da yetersizliği nedeniyle farklı görüşler içeren bir konudur. Ayrıca detoks diyetler üzerinden özellikle uzman olmayan kişilerin çok büyük rantlar sağladığını unutmamak gerekir.

Detoks bir efsane midir?

Detoks yani detoksifikasyon diyetleri son yıllarda gittikçe popülerleşmektedir. Ancak bu diyetlerin toksinleri vücudumuzdan attığına dair araştırmalar yetersizdir. Detoks diyetler üzerinde yapılan araştırmaların büyük bir kısmının insan kaynaklı araştırmalar olmaması da kesin kanıtlar elde edilememesine sebep olmaktadır. Uzmanların en çok vurguladıkları noktalardan bir tanesi detoks diyetlerinin hedefledikleri spesifik ( özel ) toksinleri belirleyemeyeceğidir. Çünkü detoks diyetlerinin nasıl bir mekanizma ile çalıştığı hala belirsizdir. Bu nedenle detoks diyetlerinin vücudumuzdaki toksinleri temizlediğine dair bir kanıt bulunmamaktadır.

Birçok uzman vücudumuzun kendi kendini temizleyerek detoksifikasyon görevini yapabildiğini düşünmektedir. Karaciğer, dışkı, idrar ve ter yolu ile vücudumuzun temizlendiği bilinen bir gerçektir. Özellikle karaciğer, toksik maddeleri etkisiz hale getiren ve sonra vücuttan atılmasını sağlayan çok önemli bir organdır.

The Guardian Dergisi’nde yayınlanan bir yazıda Exeter Üniversitesi Tamamlayıcı Tıp Profesörü emekli Edzard Ernst : Detoks için meyve sıkacağı almadan önce, toksinlerin vücudumuzun uzaklaştıramayacağı kadar birikmiş olması halinde muhtemelen ciddi bir tıbbi müdahaleye ihtiyacımız olacağını ve hatta ölmüş olabileceğimizi göz önünde bulundurmamız gerektiğini belirtmiştir. Çünkü Profesör Ernst’e göre sağlıklı bir vücut detoksifikasyon görevi için böbrekler, karaciğer, deri ve hatta akciğerleri bulunmaktadır. Bu noktada bazı detoks ürünlerini satmak amacı ile birçok üreticinin “toksinler” den bahsettiğini fakat hiçbirinin bu toksinlerin tam olarak ne olduğunu adlandıramadığının altını çizmektedir. 2009 yılında İngiltere’de pazarlanan ve detoks etkisi olduğu öne sürülen 15 ürünün üreticisine başvurulduğunu, bu ürünlerin diyet takviyelerinden, smoothie’lere, hatta şampuanlara kadar uzandığını belirten Profesöt Ernst kanıt isteyen bilim adamlarına uzaklaştırdıkları iddia edilen toksinler hakkında hiçbir üreticinin tatmin edici bir kanıt sunamadığından bahsetmektedir. [2]

Sağlık Notu:

Birçok kişi detoks denildiğinde fazla kaçırılmış bir hafta sonunun ardından vücudunu arındıracak bir program olduğunu düşünmektedir. Ancak uzmanlar vücudumuzun organlarının herhangi bir sağlık problemimiz yok ise detoks görevini zaten göreceklerini belirtmektedir. Bu noktada sağlıklı bir beslenme programı, egzersiz, alkol-sigara-paketli ürünler ve rafine şekerin azaltılmasının yeterli olacağı düşünülmektedir. Buna rağmen kalıcı organik kirleticiler (KOK) , bisfenol A ( BPA) ve ağır metaller dahil olmak üzere vücuttan kolayca uzaklaştırılamayan birkaç kimyasal bulunmaktadır. Bu kimyasallar yağ dokusunda ve kanda birikme eğilimindedir. Bu nedenle vücudumuzdan temizlenmesi yıllar alabilmektedir. Genellikle ticari ürünlerin içerisinde bulunan bu maddelerin sağlıklı beslenmeye duyulan ilgi ve bilinç sonucunda azaltılarak sınırlandırılmaya başlanmıştır. Ancak detoks diyetlerinin bu zararlı bileşiklerin herhangi birinin vücuttan uzaklaştırılmasını sağladığına dair çok az kanıt bulunmaktadır. Vücudumuz ise karaciğer, dışkı, idrar ve ter yoluyla toksinlerin çoğunu temizleyebilmektedir. [3]

Detoks ve kilo kaybı üzerine etkileri

Amerika Ulusal Sağlık Enstitüleri ( NIH) detoks diyetlerinin kilo kaybı üzerinde inandırıcı bir kanıt bulunmadığını belirtmektedir. Detoks diyetleri sonucunda oluşan kilo kaybı konusunda araştırmalar henüz oldukça yetersizdir. Ancak bilim insanları detoks diyetlerinin sıvı kaybına neden olarak hızlı bir kilo kaybı sağladığını belirterek uzun vadede kilo kaybı için uygun bir yöntem olmadığını söylemektedir. Sağlıklı bir kilo kaybı yağ kaybı demektir. Yaptığınız diyet sonucunda kas ve sıvı kaybediyorsanız verdiğiniz kiloları kısa süre içerinde geri alabilirsiniz. Ancak yağ kaybederseniz kilo vermenin en önemli aşaması olan kilo koruma dönemini de daha başarılı bir şekilde yürütebilirsiniz.

Beslenme konusundaki uzmanların büyük çoğunluğu sağlıklı bir bireyin detoks uygulamasının gerekli olmadığını savunmaktadır. Çünkü sağlıklı bir vücut detoks görevini zaten görmektedir. Ancak uzman kontrolünde yapılan, çok düşük kalori ve tek düze bir beslenme içermeden kısa süreli uygulanan bazı yöntemlere ılımlı bakılabilmektedir. 

Detoks diyetlerin uzun süre uygulanması ve çok düşük kalori içermesi metabolizma hızınızın yavaşlamasına sebebiyet verebilmektedir. Metabolizma hızı, bir insanın herhangi bir aktivitede bulunmadığı durumda dahi yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştirebilmek için harcadığı enerjidir. Metabolizma hızımız ne kadar iyiyse kilo kaybı ve kilo korumamız da o kadar kolay olmaktadır. Metabolizma hızının altında uygulanan düşük kalorili diyet programları sonucunda vücut sıvı ve kas kaybedebilmektedir. Ancak bu şekilde kaybedilen kilo hızlı kaybedildiği gibi kısa sürede geri alınabilmektedir.

Detoks programları çok kısıtlı bir kalori içermeden uzman kontrolünde uygulanabilmektedir. Ancak bu tür programlar uzun süreli bir kilo kaybı vadetmemektedir. Kalıcı bir kilo kaybı için sağlıklı ve düzenli bir beslenme en önemli noktadır. Siz metabolizmanıza uygun sağlıklı bir beslenme programı uyguladığınız zaman vücudunuzun işlevlerini uygun ve düzenli bir şekilde yerine getirmesini sağlama yolunda adım atmış olursunuz. Sağlıklı beslenmeniz ve sağlıklı bir yaşam benimsemeniz sayesinde karaciğer, böbrekler, karaciğer, deri ve hatta akciğerler dahi detoks konusunda size destek olacaktır.

Sağlık Notu:

Amerika’nın önde gelen sağlık ve tıp alanında uzman kuruluşlarından Mayo Clinic’te detoks yapmak isteyenlerin her gün daha sağlıklı beslenmeyi benimsemeleri gerektiği belirtilmiştir. Sağlık ve tıbbi haber konusunda güvenilir haber kaynaklarından biri olan Webmd “ detoks diyetleri işe yarıyor mu? Detoks diyetleri sağlıklı mıdır?” adlı yazıda detoks diyetler sonucunda verilen kiloların geri alındığı, sağlıklı bir yöntem olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca insan vücudunun toksinlerden kurtulabilmek için mükemmel bir detoks mekanizmasına sahip olduğunu söylemektedir. Vücudumuz için en iyi detoks sağlıklı beslenmedir. [4],[5],[6]

Detoks diyetleri kimler için uygun değildir?

Tansiyon, kalp, diyabet ve böbrek hastaları detoks programlarından uzak durmalıdır. Ayrıca emziren anneler, hamileler, yaşlılar ve gelişme çağındaki çocuklar için de önerilmemektedir. [6]

Detoks diyetlerin zararları nelerdir?

Özellikle şiddetli kalori kısıtlaması ve tek düze beslenme içeren bir detoks uygulamak yorgunluk, sinirlilik, halsizlik gibi durumlara sebep olabilmektedir. Bu tür programların uzun süreli uygulanması enerji, vitamin, mineral eksikliğine ve hatta ölüme dahi yol açabilmektedir. Ayrıca bazı detoks yöntemlerinde yer alan kolon(bağırsak) temizleme dehidrasyon ( aşırı sıvı kaybı), kramp, şişkinlik ve mide bulantısı gibi sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. [3]

Detoks etkili besinler nelerdir?

Detoks yapmak istiyorsanız beslenmenizde daha sık yer verebileceğiniz detoksifikasyona destek olabilecek besinler bulunmaktadır. Bu besinlerin sularının sıkılarak tüketilmesindense beslenme programınıza daha sık ekleyerek kilo kaybınıza destek olmalarını sağlayabilirsiniz. Renkli ve çeşitli bir beslenme programı benimsemek, paketli-şekerli besinlerden uzak durmak, fast-food tarzı beslenmekten kaçınmak ve bol su içmek vücudunuzu toksik maddelerden arındırmak için dikkat etmeniz gereken en önemli noktalardandır.[7]

1. Greyfurt

Orta büyüklükte bir greyfurt 52 kkal enerji içermektedir. Kalori içeriği düşük, lif ve vitamin açısından zengin bir besindir. Özellikle C vitamini içeriği yüksekliği ile harika bir antioksidan besindir. Kilo kaybı için oldukça faydalı olan meyvelerden olması nedeniyle detoks diyetlerinin gözde besinlerindendir. Ancak ilaçlarla etkileşime girebildiği için herhangi bir ilaç kullanımında mutlaka doktorunuza danışarak tüketmelisiniz. [7],[8]

2. Beyaz Çay

Beyaz çay, diğer çayların arasında en az işlenen çaydır. Bu sayede antioksidan içeriğinin yüksek olduğu bilinmektedir. Beyaz çay kateşin adı verilen bir tür polifenol ile yüklüdür. Bu polifenoller, vücutta antioksidan gibi davranan bitki bazlı moleküllerdir. Ayrıca beyaz çay tüketiminin yağ yakımını ve metabolizma hızını arttırdığı düşünülmektedir. Bu özellikleri ile detoks etkisi olan çaylardan biridir. [9],[10]

3. Zerdeçal

Zerdeçal, güçlü antienflamatuar ve antioksidan özelliklere sahip bir madde olan Kurkumin içermektedir. Zerdeçal tüketiminin vücudun kendi antioksidan enzimlerini uyardığı düşünülmektedir. Metabolizma hızlandırmaya destek olabilecek baharatlardan biri olan zerdeçal vücut arındırmak için kullanılabilmektedir. [11]

4. Kuşkonmaz

Kuşkonmaz; folat, A, C ve K vitaminlerinden zengin düşük kalorili bir besindir. Kuşkonmaz C, E vitaminleri, flavonoidler, polifenoller içeriği sayesinde güçlü bir antioksidandır. Lif içeriği ile bağırsakların düzenli çalışmasına katkıda bulunmaktadır. Kilo kaybına yardımcı olabilen besinlerden biridir. [12]

5. Limon

Limon güçlü bir C vitamini ve antioksidan kaynağıdır. Kilo vermek isteyenlerin büyük bir kısmı öncelikle limonlu su tüketmeye başlamaktadır. Limonun kilo kaybına destek olduğu düşünülmektedir. Ancak tek başına bir besin sizin kilo kaybetmenizi sağlamamaktadır. Yapılan araştırmalar limonlu su tüketimindeki kilo kaybının su sayesinde mi limon sayesinde mi olduğunu net olarak açıklayamamıştır. Buna rağmen C vitamini içeren besinlerin kilo kaybına destek olabildiğini gösteren araştırmaların mevcut olması limonu diyet programlarının gözde besinlerinden biri haline getirmektedir. Limonlu su olarak tüketebileceğiniz gibi salatalarınıza limon sıkmanız da aynı etkiyi göstermeye destek olacaktır. [13]

6. Somon

Somon besin değeri açısından en zengin gıdalardan biridir. Somon iltihabı azalttığı, kan basıncını düşürdüğü ve hastalık riskini azalttığı gösterilen uzun zincirli omega-3 yağ asitlerini yoğun miktarda içermektedir. Protein ve sağlıklı yağ içeriği zengin olduğu için uzun süre tok tutmaya yardımcıdır. Metabolizma konusunda kilit rol oynayan B vitaminleri açısından zengin bir besindir. Somon, astaksantin adı verilen kalp, besyin, sinir sistemi ve cilt sağlığına faydalı olduğu düşünülen bir antioksidan içermektedir.  Kilo kaybı ve sağlık üzerine olan faydaları ile detoks etki gösterebileceği düşünülen besinlerden biridir. [14]

7. Pancar

100 gr pişmiş pancar 44 kkal içermektedir. Vitamin ve mineral içeriği zengindir. Lif içeriğinin yüksek olması sayesinde bağırsak sağlığı için faydalıdır. Antioksidan özellik gösterebildiği düşünülen besinlerden biridir. Yüksek lif ve su içeriği ile kilo vermeye yardımcı olabilmektedir. [15]

8. Ispanak

100 gr çiğ ıspanak 23 kkal enerji içermektedir. İçeriğinde bulunan karbonhidratın büyük çoğunluğu liftir. Vitamin ve mineral zengini bir besindir. Lutein, kaempferol, nitratlar, kersentin ve zeaksantin gibi sağlık açısından birçok faydası bulunan bitki bileşiklerini içermektedir. Antioksidan özellik gösteren besinler arasında yer alır.[16]

9. Domates

Domates, antioksidan likopenin başlıca diyet kaynağıdır. 100 gr çiğ domates 18 kkal enerji içermektedir. Lif içeriği yüksektir. C vitamini, potasyum, K vitamini ve folat gibi vitamin ve mineralleri içermektedir. Likopen içeriği sayesinde güçlü bir antioksidandır.[17]

10. Kivi

Kivi lif içeriği yüksek C vitamini deposu bir besindir. Lif içeriğinin yüksek olması sayesinde bağırsakların düzenli çalışmasına katkıda bulunmaktadır. Antioksidan zengini besinlerden biri olması ile diyet programlarında sıklıkla yer verilmektedir. [18]

11. Enginar

Enginar, bir tür devedikenidir. Potansiyel tıbbi özellikleri için yüzyıllardır kullanıldığı bilinmektedir. En zengin antioksidan içeren sebzelerdendir. Yapılan birçok çalışma sonucunda enginar tüketiminin karaciğer sağlığı üzerinde olumlu etkileri olabileceği belirtilmektedir.Karaciğer yağlanması olan obez bireylerde yapılan bir çalışmada kişilerin enginer ekstresi alması sonucunda karaciğer iltihabının azaldığı ve daha az yağ biriktiği görülmüştür. Bilim insanları bu durumu sinarin ve silimarin denilen antioksidan içeriğine bağlı olduğunu düşünmektedir. Karaciğer en önemli detoksifikasyon organımızdır. Bu nedenle karaciğer sağlığı vücudun detoks metabolizması ile yakından ilişkilidir.[19]

12. Yulaf

Yulaf yüksek lif içeriği sayesinde uzun süre tokluk hissi sağlayarak düzenli bağırsak çalışmasına destek olmaktadır. Bu özellikleri sayesinde kilo verme programlarının gözde besinlerinden biridir.

13. Kakao

Kakao, azaltılmış inflamasyon ve gelişmiş kolesterol düzeyleri dahil olmak üzere birçok sağlık problemi üzerinde olumlu etkileri olan polifenoller bakımından zengindir. Antioksidan özellik göstermektedir. Ancak kakaonun çikolata gibi çeşitli ürünlere dönüştürülmesi sırasında polifenol içeriğinin azaldığı unutulmamalıdır. Ham kakao tercih etmek en ideal kullanım şekillerinden bir tanesidir. Bazı çalışmalar kakao tüketiminin kilo kontrolü üzerinde olumlu etkileri olduğunu göstermektedir.[20]

14. Kırmızı Meyveler

Kırmızı meyveler C vitamini ve antioksidan polifenoller açısından zengin besinlerdir. Kalori içeriğinin düşük olmasına karşın yüksek vitamin ve antioksidan içeriği sayesinde kilo kaybına destek olan meyvelerdir. Vücut arınmasına destek olduğu düşünülmektedir.

Referanslar

1. Healthline, Do Detox Diets and Cleanses Really Work? [ Git ]
2. The Guardian, You can’t detox your body. It’s a myth. So how do you get healthy? [ Git ]
3. Healthline, Do Detox Diets and Cleanses Really Work?, Effectiveness [ Git ]
4. NCCİH, Detoxes and Cleanses [ Git ]
5. Mayo Clinic, Do detox diets offer any health benefits? [ Git ]
6. Webmd, The Truth About Detox Diets [ Git ]
7. EatThis, The 25 Best Foods for Instant Detox [ Git ]
8. Healthline, 10 Science-Based Benefits of Grapefruit [ Git ]
9. Healthline, 10 Impressive Benefits of White Tea10 Impressive Benefits of White Tea [ Git ]

10. SfGate, Does White Tea Help Reduce Belly Fat? [ Git ]
11. Healthline, 10 Proven Health Benefits of Turmeric and Curcumin [ Git ]
12. Healthlike, 7 Reasons Why You Should Eat More Asparagus [ Git ]
13. Healthline, 7 Ways Your Body Benefits from Lemon Water [ Git ]
14. Healthline, 11 Impressive Health Benefits of Salmon [ Git ]
15. Healthline, 9 Impressive Health Benefits of Beets [ Git ]
16. Healthline, Spinach 101: Nutrition Facts and Health Benefits [ Git ]
17. Healthline, Tomatoes 101: Nutrition Facts and Health Benefits [ Git ]
18. Medical Daily, 4 Health Benefits Of Kiwi [ Git ]
19. Healthline, Top 8 Health Benefits of Artichokes and Artichoke Extract [ Git ]
20. Healthline, 11 Health and Nutrition Benefits of Cocoa Powder [ Git ]